ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 29 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਕੈਨਾਈਜ਼ਡ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੋਵੇਂ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਬਿਨਾਂ ਚਾਲਕ ਦੇ ਰੋਬੋਟ ਨਾਲ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਪਲਾਈ ਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: 29 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚਨਾ ਇਸ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਸਤਾ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਕਿਸੇ ਸੁਤੰਤਰ ਧਿਰ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਸਦੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਬੋਟ ਰਾਹੀਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ‘ਜਲ-ਥਲ’ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧਨ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ’ਤੇ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਲੋੜ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਹੜਾ ਮਾਡਲ ਸੀ ਜਾਂ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਜੰਗੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਇਹ ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਰੋਬੋਟ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਵੱਡੀ ਸਪਲਾਈ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰੋਬੋਟਾਂ ਨਾਲ 9,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਰਚੇ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸੇ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ 167 ਫੌਜੀ ਇਕਾਈਆਂ ਅਜਿਹੇ ਸਾਧਨ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਨਵੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ 67 ਇਕਾਈਆਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਵਾਲੇ ਖ਼ਾਸ ਜਲ-ਥਲ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ KSE Institute ਦੀ ਮਾਰਚ 2026 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰੋਬੋਟਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੰਚਾਰ, ਔਖੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚਾਲ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਅਹਿਮ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਆਮ ਖੇਤਰੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ, ਅੱਜ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ।
ਮੋਰਚੇ ’ਤੇ ਸਪਲਾਈ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ, ਡਰੋਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ ਜੋਖ਼ਿਮ ਭਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੋਬੋਟ ਵਰਤਣ ਦਾ ਸੰਭਾਵੀ ਲਾਭ ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਡਿਲਿਵਰੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਬੂਤ ਆਉਣ ਤੱਕ ‘ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ’ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।