ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ Punjab Board Exam ’ਚ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕਰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ; ਹੁਣ ਬਰਾਬਰ ਅੰਕਾਂ ’ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੈਂਕ।
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੋਰਡ ਇਮਿਤਿਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ (ਜਨਮ ਮਿਤੀ) ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਰੈਂਕ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ Punjab Board Exam ਨੀਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਅੰਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੀ ਹੈ?
- ਕੀ ਹੋਇਆ? ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੋਰਡ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ-ਮਿਤੀ ਆਧਾਰਿਤ ਟਾਈ-ਬ੍ਰੇਕਰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।
- ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਬਰਾਬਰ ਅੰਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
- ਕਿਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ? ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ।
- ਕਿਉਂ? ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ।
- ਹੋਰ ਬਦਲਾਅ: ਕਾਬਲੀਅਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਨਕਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਖਤ ਕਦਮ।
Punjab Board Exam ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?
ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਰੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੱਸਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਨਵੀਂ Punjab Board Exam ਨੀਤੀ ਇਸ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੈਂਕ ਮਿਲੇਗਾ।
ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ?
ਇਸ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਅੰਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸਲੂਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਉਹੀ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇਗਾ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਾਖਲਿਆਂ, ਵਜ਼ੀਫਿਆਂ ਅਤੇ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਪਹੁੰਚ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕੀ ਹੈ?
ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੀ ਏਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕੁਆਲਿਟੀ ਰਿਪੋਰਟ 2026 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਣ ਸੂਚਕਾਂ ’ਤੇ ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਹਿਕੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਅਿਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦਿਖਾਈ। ਵਿੱਦਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ “ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੌਰ” ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਸਿਆਸੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੇਰਵੇ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਪਾਠਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
NITI ਆਯੋਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕੀ ਹੈ?
ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੀ ਏਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕੁਆਲਿਟੀ ਰਿਪੋਰਟ 2026 ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਣ ਸੂਚਕਾਂ ’ਤੇ ਕੇਰਲ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਿਆ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮਾਤ 3 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 82% ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ 78% ਮੁਹਾਰਤ ਦਿਖਾਈ, ਜਦਕਿ ਕੇਰਲ ਦੇ ਆਂਕੜੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 75% ਅਤੇ 70% ਰਹੇ। ਜਮਾਤ 9 ਦੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੇ 52% ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕੇਰਲ ਦੇ 45% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ।
ਕਾਬਲੀਅਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਕਾਬਲੀਅਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਟੇ ਇਅਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਝ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਪਰਖੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਟਾ ਰਟਾਇਆ ਗਿਆਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਝ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ Punjab Board Exam ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਵੀਂ ਪਹੁੰਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਟਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਝ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਕਲ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਖਤ ਕਦਮ ਵੀ ਉਠਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਰਹੇ।
ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਰਾਬਰ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੈਂਕ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਅਗਲੇਰੀ ਦਾਖਲਿਆਂ, ਵਜ਼ੀਫਿਆਂ ਅਤੇ ਮੈਰਿਟ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਭਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਉਮਰ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਹੁਣ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਅੰਕਾਂ ’ਤੇ ਰੈਂਕ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੋਵੇਗਾ?
ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਅੰਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੈਂਕ ਮਿਲੇਗਾ।
ਕੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੋਰਡਾਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੈ?
ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।
ਕੀ ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣਗੇ?
ਹਾਂ, ਸਰਕਾਰ ਕਾਬਲੀਅਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਨਕਲ ਰੋਕਣ ਵੱਲ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕੀ ਲਾਭ?
ਉੱਚੇ ਅੰਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਦੀ ਥਾਂ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੇਗਾ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ Punjab Board Exam ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਹੱਕਾਂ ਵਲ ਇੱਕ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਕਦਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਰਾਬਰੀ ਭਰੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.