ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਵੱਲੋਂ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਖਾਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਵਿੰਡੋ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ NRI ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ $127.23 ਅਰਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ, ਜਦਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਸ forex swap ਵਿੰਡੋਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਕੁੱਲ inflows $136.38 ਅਰਬ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੇ RBI ਲਈ ਰਿਜ਼ਰਵ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ FCNR(B) ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਭਾਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਰਕਮ RBI ਨਾਲ swap ਕਰਕੇ ਰੁਪਏ ਦੀ liquidity ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ NRI ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਬਾਕੀ inflows ਵਿੱਚ external commercial borrowings ਅਤੇ overseas foreign-currency borrowings ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ। 31 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਕੁੱਲ inflows $136.38 ਅਰਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ RBI ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਿਆ।
ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ liquidity ਵਧੀ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਡਾਲਰ inflow ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ liquidity ਵਧਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। Reuters ਮੁਤਾਬਕ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦਾ surplus ਲਗਭਗ 9.7 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਵਾਧੂ liquidity ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਰਹੇ ਤਾਂ RBI ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ short-term interest rates ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ variable rate reverse repo, open market operations ਅਤੇ ਹੋਰ liquidity-management ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਖਾਸ deposit window ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉੱਚੇ returns ਅਤੇ RBI ਦੀ swap ਸਹੂਲਤ ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ NRI depositors ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ inflows ਤੁਰੰਤ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ liquidity ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ repayment obligations ਵੀ ਬਣਣਗੀਆਂ।
NRI ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਲਈ ਮੰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦੋਵੇਂ ਵਧੇ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਜ ਦਰ, maturity, currency risk ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ tax ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਹੇਗਾ।