ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ NRI ਗਾਹਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। Reserve Bank of India ਦੀ ਖਾਸ USD-INR forex swap ਸਹੂਲਤ ਹੇਠ FCNR(B) ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਰਾਹੀਂ ਲਗਭਗ 127.2 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। RBI ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪੂਰੀ ਸਹੂਲਤ ਹੇਠ 31 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਕੁੱਲ inflow ਲਗਭਗ 136.37 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ FCNR(B) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
RBI ਨੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ swap ਸਹੂਲਤ 8 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ forex liquidity ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। FCNR(B) deposits ਲਈ ਨਵੀਂ ਰਕਮ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ window 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ contracted FCNR(B) deposits ਲਈ ਬੈਂਕ 11 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ swap ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ eligible ECB ਅਤੇ overseas foreign currency borrowings ਲਈ ਸਹੂਲਤ 31 ਦਸੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣੀ ਹੈ।
NRI ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ
FCNR(B) ਖਾਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ term deposits ਰੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਦਰਾ ਜੋਖਮ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਉਛਾਲ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ RBI ਦੀ swap ਸਹੂਲਤ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਫੰਡ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ FCNR(B) inflow ਲਈ 127.22 ਤੋਂ 127.23 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ rounding ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਲਗਭਗ 127.2 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਕਹਿਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਹੈ। ਇਹ inflows 2013 ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮਾਨ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਥਾਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੈਂਕ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਅਤੇ swap ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ inflows ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ
ਅਗਲਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਵੱਡੇ inflows ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ liquidity ਅਤੇ RBI ਦੇ forex ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਰੁਪਏ liquidity ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ central bank ਕੋਲ ਕਈ policy tools ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਦਮ ਬਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਫੈਸਲਾ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। NRI ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ deposit offer ਦੀ tenure, return ਅਤੇ ਆਪਣੇ tax ਜਾਂ residency rules ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੇਗਾ।