ਨਿਊਯਾਰਕ, 23 ਸਤੰਬਰ: ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਸਭਾ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਸਿੱਧੀ ਬੈਠਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਟੀਵ ਵਿਟਕੌਫ ਤੇ ਜੈਰਡ ਕੁਸ਼ਨਰ ਨੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਪਹੁੰਚਾਏ।
ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਕੀ ਹੋਇਆ
ਇਹ ਜੁਲਾਈ ਵਿਚ ਅਸਥਾਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਨਾਕਾਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਅਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮਕਸਦ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਰਾਹੀਂ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਮੁੜ ਚਲਾਉਣ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਰੁਖ਼ ਜਾਣਨਾ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਈਰਾਨ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਰੋਕ, ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਅਤੇ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ। ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ-ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿਚ ਆਵਾਜਾਈ ਖੋਲ੍ਹਣ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਈਰਾਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਹਿਰਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਜਵਾਬ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਾਂ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਬੰਦੀ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। Reuters ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਕਾਇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੁਖ਼
ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਕੋ ਰੂਬਿਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਗੱਲਬਾਤ ਲੱਗੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜੀ ਵਿਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਤਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਝੌਤਾ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਨੇ 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਸਭਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਹਫ਼ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਵੀ ਮਹਾਸਭਾ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਗਲੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਸਾਂਝਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਅੱਗੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਵਿਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਅਸਰ ਤੇਲ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਾਹ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਹਰ ਸੰਕੇਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇਜਲਾਸ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਵਿਚੋਲਗੀ ਅਤੇ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੁਸ਼ਟੀਯੋਗ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਪਰਕ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਅਜੇ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਤੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਹਾਲੇ ਜਨਤਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਸਿੱਧੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਥਾਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਖਾਕਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨੂੰ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ, ਅਗਲੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।