ਚੇਨਈ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਕੰਪਨੀ ਅਗਨੀਕੁਲ ਕੌਸਮੌਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ‘ਅਗਨੀਬਾਣ’ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 200 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲੇਗਾ। ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਹੇਠ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ (TDB) ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
25 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਰਕਾਰੀ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਰਥਨ ਖੋਜ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਫੰਡ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਐਲਾਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਰਖ ਲਈ ਹੈ; ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਰਾਕੇਟ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਉਡਾਣ ਸਫਲ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
- ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਕੁਲ ਕੌਸਮੌਸ ਲਈ 200 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਸਮਰਥਨ ਦਰਜ ਹੈ।
- ਰਕਮ ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਡਿਬੈਂਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
- ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ TRL-4 ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ TRL-8 ਵੱਲ ਲਿਜਾਣਾ ਟੀਚਾ ਹੈ।
- ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂਰੀ ਲਾਂਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।
ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਕੀ ਹੈ?
26 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੈਨਿਊਫੈਕਚਰਿੰਗ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਉੱਪਰਲਾ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਤਰਲ ਇੰਧਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣੋਦਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇੰਜਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਉਤਰਾਈ ਅਤੇ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲਾਂਚ ਕਰਨਾ, ਲਾਗਤ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਮਲਬਾ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਹਨ; ਅਸਲ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕਮੀ ਆਵੇਗੀ ਜਾਂ ਕਿੰਨੇ ਲਾਂਚ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਐਲਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਨਿਚੋੜ: ਸਮਝੌਤਾ ਅਗਨੀਕੁਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪਰਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਬਤ ਕਰਨੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਪੜਾਅ
ਅਗਨੀਕੁਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲਾਂਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ‘ਅਗਨੀਬਾਣ SOrTeD’ ਦੀ 30 ਮਈ 2024 ਦੀ ਉਪ-ਕਕਸ਼ੀ ਉਡਾਣ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਪ-ਕਕਸ਼ੀ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪੂਰੀ ਸੇਵਾ ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਅ ਹਨ।
ਇਸਰੋ ਦੀ 1 ਜੂਨ 2024 ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਲਾਂਚ ਸਥਾਨ ਚੁਣਨ, ਲਾਂਚਪੈਡ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਚਾਰ ਜਾਲ, ਉਡਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।
ਇਹ ਪਿਛੋਕੜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਡਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਵੱਲ ਹੈ।
ਹਾਲੇ ਕੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਣੋਦਨ, ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਕਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਪਹੁੰਚ, ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਉਤਰਾਈ ਅਤੇ ਰਿਕਵਰੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਵਿੱਤੀ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਵਪਾਰਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮੰਨਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸੇ ਵਿਕਾਸੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰਕ ਐਲਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੂਰੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਣ ਲਈ ਪੱਕੀ ਮਿਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਤਕਨੀਕੀ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਇਸਦੀ ਅਸਲ ਤਰੱਕੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਗੇ।