Bhakra Dam Alert: ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦਾ ਪੱਧਰ 1,578 ਫੁੱਟ ਪਹੁੰਚਿਆ। BBMB ਨੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਜਾਣੋ ਹੜ੍ਹ ਖਤਰੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ।
ਮੌਨਸੂਨ ਦਸਤਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਖੜਾ ਬਿਆਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਬੋਰਡ (BBMB) ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਡੈਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਨੇ ਸਲਾਹ ਮੰਨਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ: Bhakra Dam Alert
- ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦਾ ਪੱਧਰ 9 ਜੂਨ ਨੂੰ 1,578.07 ਫੁੱਟ — ਆਦਰਸ਼ ਪੱਧਰ ਕਰੀਬ 1,500 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਵੀ 1,328.34 ਫੁੱਟ ‘ਤੇ, ਤਰਜੀਹੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ।
- ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੁਣ 25,000 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਮਿਲੇਗਾ — ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣਾ।
- ਮਕਸਦ: 2023 ਅਤੇ 2025 ਵਰਗੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੌਬਤ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣਾ।
BBMB ਨੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ?
ਬੋਰਡ ਨੇ ਭਾਈਵਾਲ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹਿਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਹੁਣੇ ਪੱਧਰ ਨਾ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੇਜ਼ ਬਾਰਿਸ਼ ਵੇਲੇ ਫਲੱਡ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ।
ਭਾਖੜਾ ਤੇ ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪਾਣੀ ਕਿੰਨਾ ਹੈ?
ਅੰਕੜੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਤਲੁਜ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦਾ ਪੱਧਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਾਲੋਂ 21.47 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਔਸਤ 1,543.72 ਫੁੱਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਪਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਖੜਾ ਵਿੱਚ 13,748 ਕਿਊਸਿਕ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਵਿੱਚ 1,986 ਕਿਊਸਿਕ ਪਾਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਵਧੇਗੀ, ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਣ ਨਾਲ ਇਹ ਆਮਦ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲੇਗਾ?
ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ:
- ਪੰਜਾਬ: 25,000 ਕਿਊਸਿਕ
- ਹਰਿਆਣਾ: 10,100 ਕਿਊਸਿਕ
- ਰਾਜਸਥਾਨ: 12,500 ਕਿਊਸਿਕ
ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਪਹਿਲੀ ਮੰਗ ਨਾਲੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਦੁੱਗਣੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਵਗਣਗੀਆਂ।
ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ?
ਖਤਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਾਲੇ ਘਬਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਫ਼ਿਕਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਵਰਗੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਬੋਰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ “ਫਲੱਡ ਕੁਸ਼ਨ” ਯਾਨੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?
ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਲਵਾਈ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਸਿਖਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਘਟੇਗਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਇਸੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
BBMB ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੇ ਕੀ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?
ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਨੋਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਡੈਮਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਵਾਹ ਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੂਬਿਆਂ ਨੇ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਸਵੰਦ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ BBMB ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਪੂਰਾ ਭਰਨ ‘ਤੇ ਪੱਧਰ ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਭਾਖੜਾ ਦਾ ਫੁੱਲ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਲੈਵਲ (FRL) 1,680 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਧਰ ਮੁਤਾਬਕ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 102 ਫੁੱਟ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜਗ੍ਹਾ ਬਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਨਸੂਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਊਸਿਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਇੱਕ ਕਿਊਸਿਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇੱਕ ਘਣ ਫੁੱਟ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 28.3 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਹਰ ਸਕਿੰਟ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ 25,000 ਕਿਊਸਿਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਰ ਸਕਿੰਟ ਸੱਤ ਲੱਖ ਲੀਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਕੈਚਮੈਂਟ ਏਰੀਆ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ?
ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਕੈਚਮੈਂਟ ਏਰੀਆ ਤਕਰੀਬਨ 58,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਖ਼ਰ ਭਾਖੜਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੈਮਾਂ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 496 ਕਿਊਸਿਕ ‘ਤੇ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਪਾਣੀ ਹਰਿਆਣਾ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
2023 ਅਤੇ 2025 ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਕਿਉਂ ਆਏ ਸਨ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਡੈਮਾਂ ਦੇ ਸਪਿਲਵੇਅ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹਣੇ ਪਏ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ BBMB ‘ਤੇ ਲਾਇਆ ਸੀ।
BBMB ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਡੈਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਬੋਰਡ ਸਤਲੁਜ ‘ਤੇ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ, ਬਿਆਸ ‘ਤੇ ਪੌਂਗ ਡੈਮ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਹਿਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵੰਡ ਭਾਈਵਾਲ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤੈਅ ਹਿੱਸੇ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਅਗਲੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗੀ?
ਮੌਜੂਦਾ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਤਕਨੀਕੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਰਹੇਗੀ। ਉਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਸਥਿਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਹਿੱਸੇ ਮੁੜ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, BBMB ਦੀ ਇਹ ਅਗੇਤੀ ਚੌਕਸੀ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਚੰਗਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਜੇ ਡੈਮਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹਿਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਫ਼ਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਆਮਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਪਰੀਖਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਫੜਨ ‘ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ।