ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮਲਬੇ ਹੇਠੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁਖੀ Volker Türk ਨੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਹੈ। 15 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਮ੍ਰਿਤਕ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
- Palestinian Civil Defence ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੰਬਰ 2025 ਤੋਂ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਮਲਬੇ ਵਿਚੋਂ 630 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲੇ ਹਨ।
- ਫਲਸਤੀਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ 8,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਮਲਬੇ ਹੇਠ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- UN ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚਕਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
- ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹੀ ਹੈ।
UN ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਿਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਹੈ
Reuters ਮੁਤਾਬਕ, Türk ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੀਆਂ ਬਰਾਮਦਗੀਆਂ 2024 ਦੀ ਇੱਕ UN ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਠਾਈਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਗਰਿਕ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਸਨ। ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਲੰਘਣਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਨਿਰਣੇ ਅਦਾਲਤੀ ਜਾਂ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
UN ਦੇ Occupied Palestinian Territory ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਮੁਖੀ Ajith Sunghay ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ DNA kits ਅਤੇ excavators ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ‘ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ recovery ਅਤੇ identification ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਖਾਸ ਦੋਸ਼ ‘ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ COGAT ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ dual-use ਵਸਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਚੋੜ: ਮਲਬੇ ਵਿਚੋਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਿਲਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ UN ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਬੂਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚਕਰਤਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਮਲਬਾ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ
UN ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 61 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਮਲਬਾ ਅਤੇ debris ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। Türk ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਿਲੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ systematic search ਲਈ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, forensic ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
UN ਮੁਖੀ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂਚਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸਬੂਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚਕਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪਹੁੰਚ ਦੇਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ Hamas ਨੇ ਨਾਗਰਿਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੈਨਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ; Hamas ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਹੈ।
ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤਣਾਅ
ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ-ਮੱਧਸਥਤਾ ਵਾਲੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਘਟਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਰੁਕੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਇਕ-ਦੂਜੇ ‘ਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ UN ਅਪੀਲ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਕੇਂਦਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਲਬੇ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਬੂਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੈ।