ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਨੇੜੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗਾਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਚਰਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੱਦੀ-ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕਾਈਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ FIR ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੇਸ ਰੂਪਨਗਰ ਸਿਟੀ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਾਲੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਫੈਕਟਰੀ, ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਚਰੇ ਦੇ ਅਸਲ ਸਰੋਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਦਿਨੇਸ਼ ਚੱਢਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਰੂਪਨਗਰ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਨੇੜੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਦਬੂਦਾਰ ਗਾਰ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਚਰਾ ਤੈਰਦਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਚੱਢਾ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੱਦੀ-ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਸਿਰਸਾ ਦਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਆ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਜਾਂਚ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਲਏ ਜਾਣ ਦੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇੱਕ ‘SSF’ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੀ ਥਰਮੋਕੋਲ ਪੈਕਿੰਗ ਸਲੈਬ ਵੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ, ਕਚਰੇ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕਿਹੜੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਹੇਠ ਕੇਸ ਦਰਜ
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ FIR ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 270, 271, 279 ਅਤੇ 280 ਦੇ ਨਾਲ Water (Prevention and Control of Pollution) Act, 1974 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 24 ਅਤੇ 43 ਅਤੇ Environment (Protection) Act, 1986 ਦੀ ਧਾਰਾ 7 ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। FIR ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੇਠ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੱਦੀ-ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਇਕ ਫੈਕਟਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਰਸਾਇਣਕ ਕਚਰਾ ਦਰਿਆਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ, ਜਲ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟੈਸਟ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣੇ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ
ਰੂਪਨਗਰ ਪੁਲਿਸ ਹੁਣ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮਿਲਿਆ ਕਚਰਾ ਕਿਸ ਇਕਾਈ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਕੀ ਇਸ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਸਿੱਧੇ ਕਿਸੇ ਉਦਯੋਗ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਪੱਖ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਸਾ ਦਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਤਲੁਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਇਸ ਜਾਂਚ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣਗੇ।
ਸਤਲੁਜ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰੋਤ-ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੁੱਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ FIR ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਜਾਂਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਦੋਸ਼ਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਅੰਤਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਜੇ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।