ਬਿਸ਼ਕੇਕ: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਿਸ਼ਕੇਕ ਵਿੱਚ Shanghai Cooperation Organisation (SCO) ਸਮਿੱਟ ਦੇ ਮੌਕੇ ਹੋਈ ਇਸ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੰਬੀ ਜੰਗ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਹਰ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯਤਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਲੜਾਈ ਰੋਕਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਰੂਸ “Special and Privileged Strategic Partnership” ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। PMO ਮੁਤਾਬਕ ਮੋਦੀ ਨੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਹੀ ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੋਦੀ ਨੇ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਅੰਤਹੀਣ ਜੰਗ” ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਜੰਗ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਰੋਕਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਦੁਹਰਾਈ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੀ ਪੱਖਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੰਗ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਕੇਕ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਇਸੇ ਲਾਈਨ ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਦੁਹਰਾਵਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੰਬੀ ਜੰਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਲੋੜ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਰੂਸੀ ਪੱਖ ਨੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਰੂਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਹਿੰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਕਈ ਰੂਸੀ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੋਦੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝੌਤੇ ਜਾਂ ceasefire ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਦੋ ਪੱਖੀ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ
ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਦੋ ਪੱਖੀ ਵਪਾਰ, ਊਰਜਾ, ਖਾਦ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਤੋਂ-ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। PMO ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ। ਮੋਦੀ ਨੇ ਪੁਤਿਨ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 18ਵੇਂ BRICS Summit ਲਈ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪੱਛਮੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਰੀਦਦਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ‘ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਦਬਾਅ ਵੀ ਆਇਆ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਖਰੀਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ।
ਬਿਸ਼ਕੇਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਆਸੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗਹਿਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਿਆਂ ਵੀ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅਪੀਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ceasefire, peace agreement ਜਾਂ ਰੂਸੀ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ ਅਗਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਬਿਸ਼ਕੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਜੰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।