ICC Prosecutor Karim Khan ਨੂੰ 125 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸੰਬਲੀ ਨੇ 82 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ। ਜਾਣੋ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕੀ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ। ICC Prosecutor Karim Khan ਨੂੰ 24 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਦਾਲਤ (ICC) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੋਟ ਰਾਹੀਂ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਸੀਕਿਊਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ 125 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸੰਬਲੀ (Assembly of States Parties) ਨੇ ਗੁਪਤ ਵੋਟ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, 125 ਵਿੱਚੋਂ 82 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪਾਈ, 13 ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ 15 ਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਰੱਖੀ; ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਹੁਮਤ (63) ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ICC ਦੇ 24 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਸੀਕਿਊਟਰ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਕੀ ਹੋਇਆ | ICC ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਸੀਕਿਊਟਰ ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ |
| ਕਦੋਂ | 24 ਜੁਲਾਈ 2026, ਨਿਊਯਾਰਕ (UN ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ) |
| ਵੋਟਾਂ | 82 ਪੱਖ, 13 ਵਿਰੋਧ, 15 ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ |
| ਕਾਰਨ | ਯੌਨ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼; ਖ਼ਾਨ ਵੱਲੋਂ ਇਨਕਾਰ |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਜਾਂਚਾਂ ’ਤੇ ਅਸਰ |
ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ:
- ICC ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਸੀਕਿਊਟਰ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ।
- 82 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ।
- ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।
- ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ (warrants) ਜਾਰੀ ਰਹਿਣਗੇ।
ICC Prosecutor Karim Khan ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ?
ICC Prosecutor Karim Khan, ਜੋ 56 ਸਾਲਾ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੈਰਿਸਟਰ ਹਨ, ਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸੀਕਿਊਟਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸੰਬਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੈਵੀ ਕਾਉਕੋਰੰਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਸੰਬਲੀ ਨੇ “ਗੰਭੀਰ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਉਲੰਘਣਾ” ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਜਿਨਸੀ ਦੁਰਵਿਹਾਰ (sexual misconduct) ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਨ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੱਖ – “ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ”
ਕਰੀਮ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਲਤ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ “ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਅਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ” ਸੀ। ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ICC ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇਲ ਜਹਾਜ਼ ਹਮਲਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?
ਦੋਸ਼ ਕਰੀਬ 2 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ। ਨਵੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਫ਼ਤਰ (OIOS) ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਛੁੱਟੀ ’ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜੂਨ 2026 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ 24 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਵੋਟ ਰਾਹੀਂ ਪੱਕੀ ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਹੋਈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ?
ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤ ICC ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਜੰਗ, ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹਨ। ICC Prosecutor Karim Khan ਦੀ ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ’ਚ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ ਅਹਮੀਅਤ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਤੁਰੰਤ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਾਸੀਕਿਊਟਰ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਇਜ਼ਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਗੇ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ “ਦੋਸ਼” ਅਤੇ “ਦਾਅਵੇ” ਵਜੋਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ – ਜਦ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਆ ਜਾਏ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQ)
ਸ: ICC Prosecutor Karim Khan ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ?
ਜ: ਅਸੰਬਲੀ ਵੱਲੋਂ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ’ਤੇ “ਗੰਭੀਰ ਦੁਰਵਿਹਾਰ” ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੋਟ ਰਾਹੀਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਖ਼ਾਨ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ: ਕੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਰੱਦ ਹੋ ਗਏ?
ਜ: ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣਗੇ।
ਸ: ਅੱਗੇ ਕੀ?
ਜ: ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਾਸੀਕਿਊਟਰ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਵੇਗੀ; ਖ਼ਾਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ICC Prosecutor Karim Khan ਦੀ ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਆਂ ਅਦਾਲਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਹੈ; ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ’ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਹੇਗੀ। ਅਧਿਕਾਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਅਤੇ UN News ਵਰਗੇ ਸਰੋਤ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।