India Cyber Crime Alert I4C ਵੱਲੋਂ ਅਲਰਟ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ WhatsApp ਅਤੇ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੌਸ ਘੁਟਾਲੇ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਣੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਚਲਾਕ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਤਾਲਮੇਲ ਕੇਂਦਰ (I4C) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਤਾਜ਼ਾ India Cyber Crime Alert ਮੁਤਾਬਕ, ਠੱਗ ਹੁਣ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਚਾਲ ਨੂੰ “Boss Scam” ਆਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਕੰਮਕਾਜ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਠੱਗੀ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦੀ ਚੋਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਹੁਨਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਡਰ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਕੀ ਹੋਇਆ? | I4C ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ Boss Scam ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ |
| ਕਿੱਥੇ? | ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ |
| ਕਦੋਂ? | 22 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਲਾਹ ਜਾਰੀ |
| ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ? | I4C, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਕੰਪਨੀ CEO ਤੇ ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | WhatsApp ਤੇ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਜਾਅਲੀ ਹੁਕਮਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ | ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਪੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ |
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- ਠੱਗ RBI ਜਾਂ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ CEO ਜਾਂ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਇੱਕ ਜਾਅਲੀ ਫ਼ਾਈਲ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵੇਅਰ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਮਾਲਵੇਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ Web WhatsApp ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
- ਫਿਰ ਅਸਲੀ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਪੈਸਾ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਾਲੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
I4C ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ Boss Scam ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧੀ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ, ਈਮੇਲ ਜਾਂ WhatsApp ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਡਰ ਪਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਣਾਉਟੀ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਹੀ ਇਸ ਠੱਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਥਿਆਰ ਹੈ।
ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ India Cyber Crime Alert ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਠੱਗ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਹੇਠਲੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਭੇਜਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਕਮ ਅਸਲੀ ਮਾਲਕ ਦੇ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਇਹ ਠੱਗੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਠੱਗੀ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਲੈਪਟਾਪ ਉੱਤੇ ਭੇਜੀ ਗਈ ਫ਼ਾਈਲ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਮਾਲਵੇਅਰ (ਟ੍ਰੋਜਨ ਡ੍ਰੌਪਰ) ਚਾਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲਵੇਅਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਪਕੜ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ Web WhatsApp ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਟੋਕਨ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਅਪਰਾਧੀ ਅਸਲੀ ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਲੇਖਾ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਘੱਲਦੇ ਹਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਨੇਹਾ ਅਸਲੀ ਮਾਲਕ ਦੇ ਅਸਲੀ WhatsApp ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਠੱਗੀ ਆਮ ਫ਼ਿਸ਼ਿੰਗ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ, ਖੇਤੀ-ਕੰਪਨੀਆਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਮਾਲਕ ਦੇ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ India Cyber Crime Alert ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਚਾਲ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ “ਜਲਦੀ ਪੈਸੇ ਭੇਜੋ” ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰਕੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਗੇ। ਇਹੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਈਏ?
I4C ਨੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਲਾਹਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
- ਸਿਰਫ਼ WhatsApp ਜਾਂ ਈਮੇਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਭੁਗਤਾਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕਰੋ।
- ਹਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਧੀ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ ਜਾਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ।
- ਅਣਜਾਣ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਆਈ ਕੋਈ ਵੀ ਫ਼ਾਈਲ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਇੰਸਟਾਲ ਨਾ ਕਰੋ।
- ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ RBI ਜਿਹੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਕਦੇ ਵੀ WhatsApp ਉੱਤੇ ਅਪਡੇਟ ਜਾਂ ਪੈਚ ਨਹੀਂ ਭੇਜਦੇ।
- ਠੱਗੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ 1930 ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਜਾਂ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰੋ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਪਰਾਧੀ ਲਗਾਤਾਰ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਘੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਚਾਅ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਠੱਗੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਤਸਵੀਰ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
Boss Scam ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਠੱਗੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ WhatsApp ਖਾਤਾ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਭੇਜਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ India Cyber Crime Alert ਕਿਸ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ?
ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਤਾਲਮੇਲ ਕੇਂਦਰ (I4C) ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਠੱਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਤੁਰੰਤ 1930 ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਓ।
ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਢਾਲ ਹੈ। ਇਸ India Cyber Crime Alert ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਅਲੀ ਹੁਕਮ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਠੱਗੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਾਡੀ ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ ਠੱਗੀ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਪੋਰਟਲ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.