ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਔਸਤ ਉਮਰ ਮੁੜ ਵਧੀ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਾਲ ਅਜੇ ਪਿੱਛੇ

ਕੋਵਿਡ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਔਸਤ ਜੀਵਨ-ਉਮੀਦ ਲਗਭਗ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪਰਤ ਆਈ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਹੌਲੀ ਹੈ। WHO ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ 2023 ਲਈ ਔਸਤ ਉਮਰ 73.3 ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਮੀਦ 62.8 ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਹ Global Health Estimates 2 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ-ਕਾਲ 2000 ਤੋਂ 2023 ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ 2026 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ।

2019 ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ-ਉਮੀਦ 73.4 ਸਾਲ ਸੀ। ਨਵਾਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 0.1 ਸਾਲ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਪਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਅਜੇ 2019 ਤੋਂ 0.4 ਸਾਲ ਘੱਟ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੀਉਣ ਦੇ ਸਾਲ ਇੱਕੋ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਦੂਜੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਮਾਪਣਾ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਬੋਝ ਗਿਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ

ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 2023 ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ 74 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ 2000 ਵਿੱਚ ਇਹ 58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਹਨ।

WHO ਦੀ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖਰੀ ਤੱਥ-ਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2023 ਵਿੱਚ ਦਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 3.3 ਕਰੋੜ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ—ਕੁੱਲ 6.1 ਕਰੋੜ ਦਾ 54 ਫ਼ੀਸਦੀ। ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਮਨੀਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਰਹੀ। ਕੋਵਿਡ ਇਸ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ।

ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੈ। Anadolu ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਉਮਰ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਸਮਾਯੋਜਿਤ ਕਰਕੇ ਮਾਪੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਦਰ 2019 ਤੋਂ 2023 ਵਿਚਕਾਰ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ-ਸਬੰਧੀ ਵਿਗਾੜਾਂ ਲਈ ਲਗਭਗ 45 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਹੀ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ WHO ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵੇਰਵਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਘਾਟਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਹੈ। WHO ਮੁਤਾਬਕ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਲੋੜਾਂ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।