Yasukuni Shrine Visit ਦੌਰਾਨ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ Shinjiro Koizumi ਨੇ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਟੋਕਿਓ ਦੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਯਾਸੁਕੁਨੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਜਤਾਇਆ।
ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਰੰਡਰ ਦੀ 81ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ Shinjiro Koizumi ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਯਾਸੁਕੁਨੀ ਮੰਦਰ ਗਏ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ 14 Class-A ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਯੁੱਧ-ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਰਜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਇਸਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਜੰਗੀ ਅਤੀਤ ਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਹਰ ਵਾਰ ਖੇਤਰੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
Reuters ਅਤੇ AP ਮੁਤਾਬਕ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ Kimi Onoda ਵੀ ਮੰਦਰ ਗਈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ Sanae Takaichi ਨੇ ਖੁਦ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਭਰੀ, ਪਰ ਮੰਦਰ ਲਈ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਭੇਟ ਭੇਜੀ। Takaichi ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਸੁਕੁਨੀ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਣਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ ਜਾਣਾ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ।
Yasukuni Shrine Visit ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕਿਉਂ ਭੜਕਾਇਆ
Reuters ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਯਾਸੁਕੁਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਕੋਲ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਵੀ ਜਾਪਾਨੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਜਾਂ ਭੇਟ ਭੇਜਣ ’ਤੇ “ਗਹਿਰਾ ਅਫ਼ਸੋਸ” ਜਤਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਮਾਨਦਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ’ਤੇ ਸੱਚੀ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਏਜੰਸੀ Xinhua ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬੀਜਿੰਗ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ ਦੀਆਂ ਯਾਸੁਕੁਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ’ਤੇ ਜਾਪਾਨ ਕੋਲ ਗੰਭੀਰ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ Koizumi ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ Takaichi ਵੱਲੋਂ ਭੇਟ ਭੇਜਣ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਦੌਰੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਮੰਦਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਖੇਤਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ
ਯਾਸੁਕੁਨੀ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਪਾਨ ਲਈ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ Class-A ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਚੀਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਜਾਂ ਹਮਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਪਾਨੀ ਨੇਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੇਵਲ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।
ਜਾਪਾਨ ਅੰਦਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਯਾਸੁਕੁਨੀ ਜਾਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਯੁੱਧ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਲੋਚਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੰਦਰ ਦਾ ਸੰਸਥਾਗਤ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੌਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕਿਹੜਾ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਅਸਰ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ
Koizumi ਦਾ ਦੌਰਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਚੀਨ-ਜਾਪਾਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਸਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਯਾਸੁਕੁਨੀ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਕਸਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪਰਤ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭੂਮੀ-ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਉਦਾਹਰਨ PunjabiTime ਦੀ Vladimir Putin Iturup visit ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਗਲਾ ਸੰਕੇਤ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਬੀਜਿੰਗ ਜਾਂ ਸਿਓਲ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਬਿਆਨ ਤੱਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਮੀਟਿੰਗ ਰੱਦ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਟੀਸ਼ੁਦਾ ਕਦਮ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਪੁਸ਼ਟੀਸ਼ੁਦਾ ਤੱਥ ਦੌਰਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਰਸਮੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਚੀਨ-ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਐਲਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗਾ।
15 ਅਗਸਤ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦਿਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤਾਰੀਖ਼ ’ਤੇ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਾਰ ਆਮ ਦਿਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪੜੋਸੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ Koizumi ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ Takaichi ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਪੜੋਸੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੇਗੀ।