Strait of Hormuz ’ਚ ਈਰਾਨ ਨੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ; ਜਾਣੋ ਤਣਾਅ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ’ਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਅਸਰ।
ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਤੇਲ ਯਾਤਾਯਾਤ ਵਾਲੇ ਜਲ-ਮਾਰਗ Strait of Hormuz ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਣਾਅ ਫਿਰ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਫੌਜੀ ਕਮਾਂਡ ਨੇ 2 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਸ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਰਸਤੇ ਹੀ ਵਰਤਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ “ਸਖ਼ਤ ਜਵਾਬ” ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਈ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਪੱਕੇ ਸਿੱਟੇ ਉੱਤੇ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਇਸੇ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਕੀ ਹੋਇਆ? | ਈਰਾਨ ਨੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਰਸਤੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ |
| ਕਿੱਥੇ? | Strait of Hormuz, ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ |
| ਕਦੋਂ? | 2 ਜੁਲਾਈ 2026 (ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਟੀ.ਵੀ. ’ਤੇ ਬਿਆਨ) |
| ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ? | ਈਰਾਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਤਣਾਅ, ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ | ਜਹਾਜ਼ੀ ਆਵਾਜਾਈ ਜਾਰੀ, ਪਰ ਤਣਾਅ ਵਧੀ ਹੋਈ |
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- ਈਰਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਨਿਯਮ ਉਸ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਹਨ।
- ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਦੋ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈਆਂ ਸਨ।
- ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਕਰੀਬ 258 ਜਹਾਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ 138 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।
- ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉੱਡਣ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਨੇ ਖਾੜੀ ਦੀ ਬੇ-ਚੈਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਈਰਾਨ ਦੀ ਖਾਤਮ ਅਲ-ਅੰਬੀਆ ਫੌਜੀ ਕਮਾਂਡ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ, “ਈਰਾਨ ਦੀ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ, ਤੈਅ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕਣਾ ਜਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ” ਦਾ ਜਵਾਬ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖਾੜੀ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਕਮਾਂਡ (CENTCOM) ਨੇ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਬੈਠਕ ਮਗਰੋਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਭ ਦੇਸ਼ Strait of Hormuz ’ਚ ਵਪਾਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ “ਈਰਾਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਹੈ, CENTCOM ਦੀ ਨਹੀਂ”।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
Strait of Hormuz ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦਰਾਮਦ ਰਾਹੀਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਇਸ ਰਾਹ ’ਤੇ ਤਣਾਅ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲ-ਭਾੜਾ ਬੀਮਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਜਲ-ਮਾਰਗ ’ਚ ਤਣਾਅ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ, ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖਾੜੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਤਣਾਅ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਦੋਹਾ ਗੱਲਬਾਤ ਵਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ 2 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। ਯੂ.ਐੱਨ. ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ Strait of Hormuz ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ “ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਜਮ” ਵਰਤਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।
- ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਅਗਲਾ ਦੌਰ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ।
- ਜੇਕਰ ਤਣਾਅ ਵਧੀ ਤਾਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਆਯਾਤਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਵੈਕਲਿਕ ਰਸਤੇ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਬੱਧੇ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪੈ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
Strait of Hormuz ਕਿਉਂ ਇੰਨਾ ਅਹਿਮ ਹੈ?
ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਐਲ.ਐਨ.ਜੀ. ਇਸੇ ਤੰਗ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆਲਮੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਈਰਾਨ ਨੇ ਖਾੜੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ?
ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਖਾੜੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਰਸਤੇ ਹੀ ਵਰਤਣ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਖੇਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਤੰਗ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅਪਡੇਟ ਅਹਿਮ ਰਹਿਣਗੇ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.