Uttarakhand Fully Literate State ਬਣ ਕੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇਸ਼ ਦਾ 6ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣਿਆ। 98% ਬਾਲਗ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ, NEP 2020 ਤੇ ULLAS ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹੋ।
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦਾ Uttarakhand Fully Literate State ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 6ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ) ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 8 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜ ਦੀ ਬਾਲਗ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 98 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਪੁੱਜ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ (NEP) 2020 ਤੇ ULLAS – New India Literacy Programme ਤਹਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ PTI ਸਮੇਤ India Today ਤੇ Times of India ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਾਖਰ ਐਲਾਨਣ ਲਈ ਬਾਲਗ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਨੇ ਇਹ ਮਾਪਦੰਡ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਿਜ਼ੋਰਮ, ਗੋਆ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਿੱਕਿਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਕਾਮ ਦੱਸਦਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਲੰਟੀਅਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਦਰਜਾ | ਦੇਸ਼ ਦਾ 6ਵਾਂ ਪੂਰਨ ਸਾਖਰ ਰਾਜ |
| ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ | 98% ਤੋਂ ਪਾਰ |
| ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਤੀ | 8 ਜੁਲਾਈ 2026 |
| ਯੋਜਨਾ | NEP 2020 ਤੇ ULLAS ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ |
| ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜ | ਮਿਜ਼ੋਰਮ, ਗੋਆ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਸਿੱਕਿਮ |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਸਾਖਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਨਵੀਂ ਮਿਸਾਲ |
ਇਹ ਮੁਕਾਮ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ?
ULLAS ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2023-24 ਵਿੱਚ 83.8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਾਲਗ ਸਾਖਰਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ:
- ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਰ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ
- ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਾਖਰਤਾ – ਮੋਬਾਈਲ, ATM ਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਰਤੋਂ ਸਿਖਾਉਣਾ
- ਵਿੱਤੀ ਸਾਖਰਤਾ – ਬੈਂਕਿੰਗ ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇਣਾ
Uttarakhand Fully Literate State ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ?
ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਲੰਟੀਅਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੈਂਪ ਲਾ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ Uttarakhand Fully Literate State ਦਾ ਦਰਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੂਹਿਕ ਯਤਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੰਕੜੇ PTI ਰਾਹੀਂ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਮਾਅਨੇ?
ਪੰਜਾਬ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲਈ Uttarakhand Fully Literate State ਦੀ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਲਗ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ULLAS ਤਰਜ਼ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੂਬਾ ਵੀ ਛੇਤੀ ਪੂਰਨ ਸਾਖਰਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਸਬਕ
- ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਿਨਾਂ ਵੱਡੇ ਟੀਚੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ
- ਵਲੰਟੀਅਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਬੋਝ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ
- ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਖਰਤਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ
ਅੱਗੇ ਕੀ?
- ਮਾਹਿਰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਸਾਖਰਤਾ ਨਹੀਂ – ਲਗਾਤਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਅਗਲੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
- ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹੇ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ (FAQs)
1. ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਕਿਹੜੇ ਨੰਬਰ ਦਾ ਪੂਰਨ ਸਾਖਰ ਰਾਜ ਬਣਿਆ ਹੈ?
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇਸ਼ ਦਾ 6ਵਾਂ ਪੂਰਨ ਸਾਖਰ ਰਾਜ ਬਣਿਆ ਹੈ।
2. ਪੂਰਨ ਸਾਖਰ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ?
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਮੁਤਾਬਕ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਲਗ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਦਰ 98 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ।
3. ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ NEP 2020 ਤੇ ULLAS – New India Literacy Programme ਤਹਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।
Uttarakhand Fully Literate State ਬਣਨ ਦੀ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਾਂ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਟੀਚੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਈ CBSE ਸਬੰਧੀ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਵਧੇਰੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਲਈ India Today ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੇਖੋ।