ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ 25 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦੀ ਮਸਲੇ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ 25ਵੀਂ ਦੌਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਸੰਵਾਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਇੱਕ “ਨਿਆਂਸੰਗਤ, ਵਾਜਬ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਲਈ ਕਬੂਲਯੋਗ” ਹੱਲ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਜੀਤ ਡੋਵਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਾਂਗ ਯੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਦੋਪੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੱਸਿਆ।
ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਸਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਾਜ਼ਾ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਸਰਹੱਦੀ ਸਮਝੌਤਾ ਐਲਾਨਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਗਲੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵਰਕਿੰਗ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਸਰਹੱਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮਾਂ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ।
ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕੀ ਰਿਹਾ
ਤਾਜ਼ਾ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜ਼ੋਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਲ ਵੱਲ ਸੰਵਾਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ। ਭਾਰਤੀ ਪੱਖ ਨੇ ਅਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਦੋਪੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਚੀਨੀ ਪੱਖ ਨੇ ਵੀ ਸਰਹੱਦੀ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਪਿਛਲੇ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸਇੰਗੇਜਮੈਂਟ, ਗਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਦਮਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਸੀਮਾ-ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਨਿਪਟਾਰਾ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਲੜੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਚਣ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਿਹਾ।
ਇਹ ਦੌਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਪਾਰ, ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਮੰਚਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਦੋਪੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਗਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਲਹਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸੰਵਾਦ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੁਹਰਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਅੰਤਿਮ ਸਰਹੱਦੀ ਰੇਖਾ ਜਾਂ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।