ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਧਾਰਾ 26A ਦੇ ਤਹਿਤ 16 FDC ਦਵਾਈਆਂ ‘ਤੇ Fixed Dose Combination Ban ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਈਡ।
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਿਆਂ 16 Fixed Dose Combination (FDC) ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ Fixed Dose Combination Ban ਡਰੱਗਜ਼ ਐਂਡ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਐਕਟ, 1940 ਦੀ ਧਾਰਾ 26ਏ ਤਹਿਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਮਗਰੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮਿਲੀਆਂ-ਜੁਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਡਰੱਗਜ਼ ਟੈਕਨੀਕਲ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਬੋਰਡ (DTAB) ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਅਸਰ ਅਤੇ ਇਲਾਜ-ਮੁੱਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਕੀ ਹੋਇਆ? | ਕੇਂਦਰ ਨੇ 16 Fixed Dose Combination ਦਵਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ |
| ਕਿੱਥੇ? | ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਨੋਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਜਾਰੀ |
| ਕਦੋਂ? | 20 ਜੂਨ 2026, ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਲਾਗੂ |
| ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ? | ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲਾ, DTAB ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | ਕੁਝ ਆਮ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ, ਦਰਦ-ਨਿਵਾਰਕ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ | ਰਾਜ ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲਰਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ |
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- ਕੁੱਲ 16 FDC ਦਵਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ, ਦਰਦ-ਨਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਚਮੜੀ-ਸੰਭਾਲ ਫਾਰਮੂਲੇ ਸ਼ਾਮਲ।
- ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਐਮੋਕਸੀਸਿਲਿਨ + ਸੇਰਾਟੀਓਪੈਪਟੀਡੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੈਫਾਡ੍ਰੌਕਸਿਲ + ਪ੍ਰੋਬੈਨੇਸਿਡ ਵਰਗੇ ਸੁਮੇਲ।
- ਕਈ ਐਲੋਵੇਰਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਚਮੜੀ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।
- ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਠੋਸ ਇਲਾਜ-ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਹੈ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ 16 FDC ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸੁਮੇਲ “ਇਲਾਜ-ਪੱਖੋਂ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ” ਪਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਜੋਖ਼ਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। FDC ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਤੱਤ ਇੱਕ ਹੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ-ਜੁਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਦੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਜਾਂ ਦਰਦ-ਨਿਵਾਰਕ ਸੁਮੇਲ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਸੁਮੇਲ ਦਵਾਈ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ (antibiotic resistance) ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ Fixed Dose Combination Ban ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਰਕਸੰਗਤ ਦਵਾਈ-ਵਰਤੋਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨੀਤੀਗਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ ’ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਹੁਣ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਨਿਯਮਤ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਦਲ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਹਰ ਦੀ ਰਾਇ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਰਾਜ ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲਰ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਹਟਵਾਉਣਗੇ।
- ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਰੋਕਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬਦਲ ਫਾਰਮੂਲੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਵਾਈਆਂ ਵੱਲ ਮੋੜਨਗੇ।
- ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ FDC ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਸਰ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਅਮਲ ਦੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਪਾਠਕ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
FDC ਦਵਾਈ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
FDC ਉਹ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਦਵਾਈ-ਤੱਤ ਇੱਕ ਹੀ ਗੋਲੀ ਜਾਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਵਾਈ ਖ਼ੁਦ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਦਲ ਦੱਸ ਸਕਣ।
ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੈ?
ਨੋਟੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਕਦਮ ਮਰੀਜ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਦਵਾਈ-ਵਰਤੋਂ ਵੱਲ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪੈਰ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲਈ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਉਸ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਬਿਨਾਂ ਠੋਸ ਵੈਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ ਵਾਲੀਆਂ FDC ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਉਂਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਹਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਅਤੇ ਲੋੜ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਅਸਰ ਨਾ ਪਵੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਖੇਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਡੀਕਲ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੂਚੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.