Strait of Hormuz ਨੇੜੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲੇ, ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ।
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ ਹੈ। Strait of Hormuz (ਹੁਰਮੁਜ਼ ਜਲ-ਡਮਰੂ) ਨੇੜੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ 17 ਜੂਨ ਨੂੰ ਹੋਏ ਜੰਗਬੰਦੀ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਬੱਦਲ ਮੰਡਰਾਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਾਂਘਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਤਣਾਅ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਨ (CENTCOM) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 26 ਜੂਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਤੇ ਡ੍ਰੋਨ ਭੰਡਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤੱਟੀ ਰਡਾਰ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹਮਲੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁਰਮੁਜ਼ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮਾਲਵਾਹਕ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਡ੍ਰੋਨ ਹਮਲੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਕੀ ਹੋਇਆ? | ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੁਰਮੁਜ਼ ਨੇੜੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ |
| ਕਿੱਥੇ? | Strait of Hormuz ਤੇ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ; ਬਹਿਰੀਨ ਨੇੜੇ ਵੀ ਡ੍ਰੋਨ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ |
| ਕਦੋਂ? | 25 ਤੋਂ 27 ਜੂਨ 2026 ਵਿਚਕਾਰ |
| ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ? | ਅਮਰੀਕੀ CENTCOM, ਈਰਾਨੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਤੇ UKMTO |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਰਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ | ਜੰਗਬੰਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰ ਬਰਕਰਾਰ; ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਰਹੀਆਂ |
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- 17 ਜੂਨ ਨੂੰ 14-ਨੁਕਾਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ 60 ਦਿਨ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
- 25 ਜੂਨ ਨੂੰ ਹੁਰਮੁਜ਼ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮਾਲਵਾਹਕ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਡ੍ਰੋਨ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ।
- 26 ਜੂਨ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।
- 27 ਜੂਨ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।
- ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਂਕਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਚਾਲਕ ਦਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
Strait of Hormuz: ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਕੀ ਹੈ?
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ 25 ਜੂਨ ਨੂੰ ਹੁਰਮੁਜ਼ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਡ੍ਰੋਨ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਡ੍ਰੋਨ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਾਲਵਾਹਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਛੱਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 26 ਜੂਨ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ-ਡ੍ਰੋਨ ਭੰਡਾਰਾਂ ਤੇ ਤੱਟੀ ਰਡਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। 27 ਜੂਨ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਬਹਿਰੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵੱਲ ਈਰਾਨੀ ਡ੍ਰੋਨ ਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਏਜੰਸੀ UKMTO ਅਨੁਸਾਰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਜਲ-ਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਂਕਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ।
ਹੁਰਮੁਜ਼ ਜਲ-ਡਮਰੂ ਏਨਾ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਹੁਰਮੁਜ਼ ਜਲ-ਡਮਰੂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਤੇਲ ਲਾਂਘਾ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਇਸੇ ਤੰਗ ਰਾਹ ਥਾਣੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਖ਼ਬਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 17 ਜੂਨ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਧਰ (ਲਗਭਗ 73 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ) ਤੱਕ ਮੁੜ ਆਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਆਮ ਵਾਂਗ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਪਰ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਮੁੜ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਜਲ-ਡਮਰੂ ਥਾਣੀ ਲੰਘਣ ਉੱਤੇ “ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੇਵਾ ਫ਼ੀਸ” ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਤੇਲ ਲੋੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੁਰਮੁਜ਼ ਥਾਣੀ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤਣਾਅ ਲੰਮਾ ਖਿੱਚਿਆ ਤਾਂ ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਆਮ ਮਹਿੰਗਾਈ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖਾੜੀ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਰਮੀ (seafarers) ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਹਿਲਾਂ ਫਸੇ ਹੋਏ ਕਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਰੋਕਣੀ ਪਈ। ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਲੇਬਨਾਨ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ?
ਇੱਥੇ ਪੁਸ਼ਟ ਤੱਥ ਅਤੇ ਦਾਅਵੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਦ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ “ਜਵਾਬੀ” ਅਤੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ “ਪ੍ਰਬੰਧਨ” ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਟੈਂਕਰ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਮੌਤਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਧਿਰ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
- ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਜਲ-ਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਰਮੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ।
ਸੰਤੁਲਿਤ ਨਜ਼ਰੀਆ: ਜੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
ਸਵਾਲ 1: Strait of Hormuz ਏਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਤੇਲ ਲਾਂਘਾ ਹੈ; ਖਾੜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਇਸੇ ਥਾਣੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਤਣਾਅ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲ 2: ਕੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ?
ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਸਵਾਲ 3: ਇਸ ਦਾ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮੁੱਖ ਅਸਰ ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੀ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅਪਡੇਟ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.