ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੋਲੋਦਿਮੀਰ ਜ਼ੇਲੇਨਸਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਮਧਸਥਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ 2027 ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਕਰੇਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੰਨੇ ਦਾ ਵਿਚਾਰ-ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਬੰਦੀ, ਡੋਨਬਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਤੇ NATO ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜ਼ੇਲੇਨਸਕੀ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ “ਮੌਕੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ” ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 2026 ਦੇ G20 ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 2027 ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ 2028 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਕੋਈ ਤੈਅ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤਾ ਜਾਂ ਪੱਕੀ ਡੈਡਲਾਈਨ ਨਹੀਂ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਪੱਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਜੰਗਬੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰਬੀ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਡੋਨਬਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰੇ ਪੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਇੱਕ “ਫ੍ਰੀ ਇਕਨਾਮਿਕ ਜ਼ੋਨ” ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਜ਼ੇਲੇਨਸਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੱਖ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਅਜੇ ਨਹੀਂ
ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਜੇ ਕਿਸੇ ਸਹਿਮਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਫਰੇਮਵਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ। ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਨੇ ਡੋਨਬਾਸ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰੇ ਪੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਤੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਡਲ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵੱਡੇ ਫ਼ਰਕ ਅਜੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਮਧਸਥਤਾ ਰਾਹੀਂ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਪਰ ਖੇਤਰ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਰੂਸੀ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨਣ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਖ਼ਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਧਰ ਰੂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ “ਹਕੀਕਤਾਂ” ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਖੇਤਰੀ ਮਸਲਾ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜ਼ੇਲੇਨਸਕੀ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸਮਾਂ-ਫਰੇਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤੈਅ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ “2027 ਤੱਕ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ” ਹੋਣ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀਸ਼ੁਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨਣਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਇੱਕ-ਪੰਨੇ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹੈ, ਅੰਤਿਮ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ।
ਅਗਲਾ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਮਾਸਕੋ ਤੱਕ ਕਿਹੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸ ਇਸ ‘ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਡੋਨਬਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰੰਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਅਜੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਫਿਲਹਾਲ ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਰਾਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੀ ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਹੈ।