ਚੀਨ ਆਪਣੀ China Digital Yuan ਅਤੇ mBridge ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ US dollar ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਚੀਨ ਆਪਣੀ ਦਿੱਗੀਟਲ ਕਰੰਸੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ China Digital Yuan ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਾਈਨੈਂਸ਼ਿਅਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਚੀਨ ਅਿਕ ਅਿਹੋ ਜਿਹੜਾ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕਰੰਸੀ (e-CNY) ਆਧਾਰਿਤ ਉਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਵੱਲ ਸੇਧ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੀ ਹੈ?
- ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਚੀਨ ਆਪਣੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕਰੰਸੀ ਅਧਾਰਿਤ ਆਲਮੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
- ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ? mBridge ਨਾਮਕ ਬਹੁ-ਦੇਸ਼ੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਥਾਈਲੈਂਡ, UAE ਅਤੇ ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਖਾਸੀਅਤ: ਇਸ ਉੱਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
- ਨਿਸ਼ਾਨਾ: ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ SWIFT ਸਿਸਟਮ ਮਹਿੰਗਾ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ।
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: ਲਾਂਚ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ, ਪਰ ਤਿਆਰੀਆਂ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਹਨ।
China Digital Yuan ਆਖਿਰ ਹੈ ਕੀ?
China Digital Yuan, ਜਿਸਨੂੰ e-CNY ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੀਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਕ੍ਰਿਪਟੋ ਕਰੰਸੀ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਚੀਨੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਵਲੋਂ ਗਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਨਵਾਂ digital payment system, ਚੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ CIPS (ਜੋ ਚੀਨ ਦਾ SWIFT ਵਰਗਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ) ਨਾਲ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਮਹਿੰਗੀ ਅਤੇ ਪੇਚੀਦਾ ਸੀ।
US dollar ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਫਿਲਹਾਲ US dollar ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਚੀਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟੇ। China Digital Yuan ਅਤੇ mBridge ਵਰਗੇ ਉਪਰਾਲੇ ਇਸੇ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ CIPS ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਝ ਜਹਾਜਾਂ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਲੰਘਣ ਵੇਲੇ ਰਣਮਿੰਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਾਇਗੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਣਾਅ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਹਿਰ ਇਹ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਣਮਿੰਬੀ ਅਜੇ ਪੂੰਜੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਕਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹੇਠ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਵਪਾਰ ਲਈ ਡਾਲਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਇੱਕਦਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿਉਂ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?
ਵੱਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਵਪਾਰ, ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ China Digital Yuan ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੈਸ਼ਵੀਕ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਸ਼ੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕਰੰਸੀਆਂ (CBDC) ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ China Digital Yuan ਵਰਗੀ ਗਲੋਬਲ ਘਟਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਸੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਚੀਨ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਕੀ ਹੈ?
ਚੀਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੁਦਰਾ ਰਣਮਿੰਬੀ ਨੂੰ ਆਲਮੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ ਇਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਣਮਿੰਬੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਲਮੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕਰੰਸੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੁਹਰਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ China Digital Yuan ਇਸੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਕੁਝ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਲੰਘਣ ਵੇਲੇ ਅਦਾਇਗੀ ਰਣਮਿੰਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਲਮੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੇਲੇ ਦੇਸ਼ China Digital Yuan ਵਰਗੇ ਬਦਲਾਂ ਵਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
China Digital Yuan ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਚੀਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਵਲੋਂ ਜਾਰੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕਰੰਸੀ (e-CNY) ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
mBridge ਕੀ ਕਰਦੀ ਹੈ?
mBridge ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਹੱਦੀ ਭੁਗਤਾਨ ਤੇਜ਼, ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਸਕੇ।
ਕੀ ਇਹ ਡਾਲਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ?
ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨੇੜੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। US dollar ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, China Digital Yuan ਅਤੇ mBridge ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੈਸੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਇਸ ਦੌੜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੀ ਅਿੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.