Digital Arrest-Scam crackdown: ਸੀਬੀਆਈ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਚੱਕਰ-VI ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ 16 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 80+ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਦੋ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ “ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ” ਘੋਟਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬ੍ਯੂਰੋ (CBI) ਨੇ Operation Chakra-VI ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ 16 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਦੋ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ Digital Arrest Scam ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਕੀ ਹੋਇਆ? | CBI ਨੇ Operation Chakra-VI ਤਹਿਤ 16 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ 80+ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇ; ਦੋ ਮੁਲਜ਼ਮ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ |
| ਕਿੱਥੇ? | ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਦਿੱਲੀ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਸਮੇਤ 16 ਸੂਬੇ |
| ਕਦੋਂ? | 25 ਜੂਨ 2026 (CBI ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ) |
| ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ? | CBI; “ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ” ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਕਥਿਤ ਸੰਗਠਿਤ ਨੈੱਟਵਰਕ |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | ਆਮ ਲੋਕਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਇਬਰ ਫ਼ਰਾਡ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ | ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ; ਹੋਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਸੰਭਵ |
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- CBI ਨੇ 60 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟੀਮਾਂ ਬਣਾ ਕੇ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕੀਤੀ।
- ਇਹ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
- ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਦੋ ਮੁਲਜ਼ਮ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ; ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੈੱਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਊਲ ਖਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰੀਬ 2 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ।
- ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਅਸਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਰਗੀ ਨਕਲੀ ਸਾਇਟ ਬਣਾਈ ਸੀ।
- ਡਿਜੀਟਲ ਡਿਵਾਈਸ, ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਰਿਕਾਰਡ ਜ਼ਬਤ; ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ?
CBI ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਾਇਬਰ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਇਸ Digital Arrest Scam ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਗਠਿਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 60 ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ 16 ਸੂਬਿਆਂ — ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਹਰਿਆਣਾ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਯੂ.ਪੀ., ਐਮ.ਪੀ., ਰਾਜਸਥਾਨ, ਅਸਮ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਮਣੀਪੁਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਓਡ਼ੀਸ਼ਾ — ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੈੱਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਊਲ ਖਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਠੱਗੀ ਰਕਮ ਦੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਾਇਬਰ ਠੱਗੀ ਉੱਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਲਈ ਸਾਡੀ ਪਿਛਲੀ ਇੰਡੀਆ ਸਾਇਬਰ ਕ੍ਰਾਇਮ ਅਲਰਟ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
“ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ” ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਇਸ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਠੱਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ, CBI, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੱਸ ਕੇ ਪੀੜਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਉੱਤੇ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ “ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ” ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੈਮਰੇ ਅੱਗੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਜ਼ਮਾਨਤ ਵਜੋਂ ਭਿਜਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂਨ ਵਿੱਚ “ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ” ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਠੱਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਆਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਰਗੀ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀ ਨਕਲੀ ਸਾਇਟ ਵਰਤਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਹੋਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਨਾ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। Digital Arrest Scam ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੈਂਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਵੱਧ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਜਿਹੇ ਘੋਟਾਲੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਕਸਰ ਇਕੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਈਏ?
- ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਅਸਲ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਉੱਤੇ “ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ” ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
- ਅਜਿਹੀ ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਘਬਰਾਓ ਨਾ; ਤੁਰੰਤ ਕਾਲ ਕੱਟੋ ਅਤੇ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਾ ਭੇਜੋ।
- ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਲਿੰਕ ਜਾਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਨਾ ਕਰੋ।
- ਤੁਰੰਤ 1930 ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਇਬਰ ਕ੍ਰਾਇਮ ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਥਾਣੇ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਇਸ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; CBI ਵੱਲੋਂ ਲਾਏ ਦੋਸ਼ ਅਜੇ ਕਥਿਤ ਹਨ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਇਬਰ ਕ੍ਰਾਇਮ ਪੋਰਟਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ {Digital Arrest-Scam}
“ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ” ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਇੱਕ ਧੋਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੱਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤ ਦੱਸ ਕੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਉੱਤੇ ਡਰਾ ਕੇ ਪੈਸੇ ਵਸੂਲਦੇ ਹਨ; ਕਾਨੂਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ।
CBI ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ?
16 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੋ ਮੁਲਜ਼ਮ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਜੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?
ਘਬਰਾਓ ਨਾ; ਤੁਰੰਤ 1930 ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਇਬਰ ਕ੍ਰਾਇਮ ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ।
ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ Digital Arrest Scam ਵਿਰੁੱਧ CBI ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਇਬਰ ਪਰਾਧੀ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਚੇਤਤਾ ਹੀ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੋਕ ਹੈ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.