Punjab Direct Seeded Rice ਇਸ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣੀ 2026-27 ਲਈ 5 ਲੱਖ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੀਚਾ 1500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਸੂਬੇ ਦੀ ਬੀਜਾਈ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕ, ਅਰਥਾਤ Punjab Direct Seeded Rice (DSR) ਵੱਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਉਣੀ ਸੀਜ਼ਨ 2026-27 ਦੌਰਾਨ 5 ਲੱਖ ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਿੱਥਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ 40 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉਸ ਵੱਡੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਕੀ ਹੋਇਆ? | DSR ਲਈ 5 ਲੱਖ ਏਕੜ ਦਾ ਟੀਚਾ ਅਤੇ 40 ਕਰੋੜ ਦਾ ਬਜਟ |
| ਕਿੱਥੇ? | ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਰਾਹੀਂ |
| ਕਦੋਂ? | ਸਾਉਣੀ ਸੀਜ਼ਨ 2026-27; ਆਨਲਾਈਨ ਪੋਰਟਲ ਚਾਲੂ |
| ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ? | ਮੰਤਰੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | ਡਿੱਗਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਖ਼ਰਚ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ | 1,500 ਰੁਪਏ/ਏਕੜ ਸਿੱਧਾ ਖਾਤੇ ’ਚ; ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ |
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- 2025 ਸਾਉਣੀ ’ਚ 23,410 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ 2,35,899 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ’ਚ DSR ਅਪਣਾਈ।
- ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1,500 ਰੁਪਏ/ਏਕੜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ 35.38 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸਿੱਧੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ’ਚ ਭੇਜੇ।
- DSR ਨਾਲ ਸਿੰਜਾਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 15-20% ਤੱਕ ਘਟਦੀ ਹੈ।
- ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਕੱਦੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਨੀਰੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਖ਼ਰਚ ਘਟਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਉਣੀ ਸੀਜ਼ਨ 2026-27 ਲਈ Punjab Direct Seeded Rice ਹੇਠ 5 ਲੱਖ ਏਕੜ ਰਕਬਾ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਿੱਥਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 40 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਬਜਟ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਬਿਜਾਈ ਅਪਣਾਈ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਪੋਰਟਲ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਕੇ 1,500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਰਾਸ਼ੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੁਆਈ ’ਚ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਦੂ ਕਰਕੇ ਪਨੀਰੀ ਲਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। DSR ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖੇਤੀ ਤਕਨੀਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀ-ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਿੱਜਠਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂ ਕਿਸਾਨ-ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਕੀਮ ਸਿੱਧਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਘੱਟ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ — ਯਾਨੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਖਰਚ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਬਚਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਲਵਾਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕ ਪੰਜਾਬ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਕਿਸਾਨ ਆਨਲਾਈਨ ਪੋਰਟਲ ’ਤੇ ਜਲਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਇਨਸੇਂਟਿਵ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਹਿਮ ਰਹੇਗੀ।
- ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ’ਚ ਰਕਬਾ ਵਧਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਹੇਗੀ।
- ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਦਾ ਅਸਲ ਅਸਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।
ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਕੀਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮੌਸਮ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ DSR ਅਪਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
DSR ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਪੈਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
ਯੋਗ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ 1,500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦਾ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਸਿੱਧਾ ਖਾਤੇ ’ਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
DSR ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਕਿੰਨਾ ਬਚਦਾ ਹੈ?
ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੰਜਾਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੀਬ 15-20% ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਨਲਾਈਨ DSR ਪੋਰਟਲ ’ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, Punjab Direct Seeded Rice ਵਰਗੀ ਪਹਿਲ ਸੂਬੇ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਵੀ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉਪਲਬਧ ਬੀਜ-ਤਕਨੀਕ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।
ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ DSR ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੱਦੂ (ਪਡਲਿੰਗ) ਅਤੇ ਪਨੀਰੀ ਲਾਉਣ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ, ਇਸੇ ਲਈ ਖੇਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬੀਜ-ਦਰ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਾਹਰ ਇਹ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਅਾਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਬਲਾਕਾਂ ’ਚ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ Punjab Direct Seeded Rice ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.