Iran US Peace-Deal ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ — 17 ਜੂਨ 2026 ਦੇ ਵਰਸਾਈ MOU ਦੇ ਮਾਤਰ 11 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 28 ਜੂਨ ਨੂੰ IRGC ਨੇ ਕੁਵੈਤ-ਬਹਿਰੀਨ ਉੱਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ-ਡਰੋਨ ਦਾਗ਼ੇ; ਹਾਰਮੁਜ਼ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਮੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ।
17 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਰਾਹਤ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸਊਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਆਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਵਰਸਾਈ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ G7 ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਮਝੌਤੇ (MOU) ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਮੁਤਾਬਕ 60 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦਾ ਰਸਮੀ ਅੰਤ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਈਰਾਨ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਖਾੜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹਿਣੀ ਸੀ।
ਪਰ ਮਾਤਰ 11 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, 27-28 ਜੂਨ ਦੀ ਦੇਰ ਰਾਤ, ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਇਸਲਾਮਿਕ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ (IRGC) ਨੇ 28 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੁਵੈਤ ਦੇ ਅਲੀ ਅਲ-ਸਾਲਮ ਏਅਰ ਬੇਸ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿਖੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪੰਜਵੀਂ ਜਲ-ਸੈਨਾ ਅੱਡੇ ਉੱਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਤੇ ਡਰੋਨ ਦਾਗ਼ੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਉੱਤੇ ਡਰੋਨ ਹਮਲੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ-ਡਰੋਨ ਭੰਡਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਸਨ।
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| MOU ਹਸਤਾਖ਼ਰ | 17 ਜੂਨ 2026, ਵਰਸਾਈ ਮਹਿਲ, ਫ਼ਰਾਂਸ |
| ਮੁੱਖ ਧਿਰਾਂ | ਟਰੰਪ (ਅਮਰੀਕਾ) ਤੇ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਆਂ (ਈਰਾਨ) |
| G7 ਭੂਮਿਕਾ | ਮੈਕਰੋਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ, ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ |
| ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲੇ (28 ਜੂਨ) | IRGC ਵੱਲੋਂ ਕੁਵੈਤ ਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਉੱਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ-ਡਰੋਨ |
| ਹਾਰਮੁਜ਼ ਅਸਰ | ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ |
| MOU ਮਿਆਦ | 17 ਅਗਸਤ 2026 ਤੱਕ (60 ਦਿਨ) |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਭਾਰਤੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ; ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾਵੇਗੀ |
- IRGC ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਵੈਤ ਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਅਹਿਮ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤਬਾਹ ਕੀਤੀਆਂ — ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
- ਅਮਰੀਕੀ CENTCOM ਨੇ ਆਪਣੇ 27 ਜੂਨ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਉੱਤੇ ਈਰਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ ਕਿਹਾ।
- ਕੁਵੈਤ ਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਦੀਆਂ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਐਕਟੀਵੇਟ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ।
- IRGC ਨੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਹਮਲੇ ਜਾਰੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।
ਵਰਸਾਈ ਸਮਝੌਤਾ — ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੀ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ 14 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। 17 ਜੂਨ ਨੂੰ ਵਰਸਾਈ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਕਰੋਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵੇਲੇ ਦੋਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਨੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। G7 ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕਾ ਕਿਹਾ — ਈਰਾਨ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਵਪਾਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਗਾਈ ਸੀ।
11 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ
ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੀ। 27 ਜੂਨ ਨੂੰ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ M/V Ever Lovely ਉੱਤੇ ਡਰੋਨ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ-ਡਰੋਨ ਭੰਡਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜਵਾਬੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ 28 ਜੂਨ ਦੀ ਸਵੇਰੇ IRGC ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਉੱਤੇ ਜਵਾਬੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ-ਡਰੋਨ ਦਾਗ਼ੇ। ਕੁਵੈਤ ਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਦੀਆਂ ਏਅਰ ਡਿਫ਼ੈਂਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਐਕਟੀਵੇਟ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ।
G7 ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ
G7 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਈਵੀਅਨ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਣਾਅ ਵਧਣ ਨਾਲ G7 ਕੂਟਨੀਤਕਾਂ ਨੇ ਸੰਜਮ ਵਰਤਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ 20% ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਖਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਯੂਰਪ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਲ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਇਸ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਜਟ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ
ਕੁਵੈਤ, ਬਹਿਰੀਨ, UAE, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ 90 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਾਮੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਵੈਤ ਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਉੱਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤੇ ਕੜੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਧਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ — ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਵਾਧੂ ਤਣਾਅ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ MOU ਅਜੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਵਿਚੋਲੇ ਦੇਸ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
- ਵਿਚੋਲੇ: ਕਤਰ, ਓਮਾਨ ਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
- ਤੇਲ ਬਜ਼ਾਰ: ਹਾਰਮੁਜ਼ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣੇ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧਣਗੀਆਂ।
- ਭਾਰਤੀ ਕੂਟਨੀਤੀ: ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
- 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ: 17 ਅਗਸਤ 2026 ਤੱਕ ਜੇ ਰਸਮੀ ਸੰਧੀ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ MOU ਖ਼ੁਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਾਵਧਾਨੀ: IRGC ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅੱਡੇ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਕਰੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ {Iran US Peace-Deal}
ਸਵਾਲ: ਵਰਸਾਈ MOU ਕੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: 17 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਟਰੰਪ ਤੇ ਈਰਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਵਰਸਾਈ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖ਼ਰਿਤ ਸਮਝੌਤਾ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ 60 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਸਵਾਲ: ਹਾਰਮੁਜ਼ ਖਾੜੀ ਕਿਉਂ ਅਹਿਮ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ 20% ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਇਸ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਝਟਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲ: ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ: ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹੋ, ਸਥਾਨਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਮੰਨੋ ਅਤੇ MADAD ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੋ।
ਵਰਸਾਈ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਅਜੇ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਖਾੜੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਧੂੰਏਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਰਲਡ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਈ PunjabiTime ਵਿੱਚ ਜਾਓ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.