Bank of Japan ਨੇ ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਧਾ ਕੇ 1% ਕੀਤੀ, ਜੋ 31 ਸਾਲ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਜਾਣੋ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਲਮੀ ਅਸਰ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ।
ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ Bank of Japan ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ 16 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਧਾ ਕੇ 31 ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀਗਤ ਦਰ 0.75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸਾਲ 1995 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੀ ਹੈ?
- ਕੀ ਹੋਇਆ? Bank of Japan ਨੇ ਵਿਆਜ ਦਰ 0.75% ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1% ਕੀਤੀ।
- ਕਿੱਥੇ? ਟੋਕੀਓ, ਜਾਪਾਨ।
- ਕਦੋਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ? 16 ਜੂਨ 2026।
- ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ? 1995 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯਾਨੀ 31 ਸਾਲ ਦਾ ਸਿਖਰ।
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: ਫ਼ੈਸਲਾ 7-1 ਦੀ ਵੋਟ ਨਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਬੈਂਕ ਨੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ।
Bank of Japan ਨੇ ਵਿਆਜ ਦਰ ’ਚ ਕੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ?
Bank of Japan ਨੇ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹ-ਮਿਆਦੀ ਨੀਤੀਗਤ ਵਿਆਜ ਦਰ 0.75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਵਾਧਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਦੀ ਲੰਮੀ ਠਹਿਰਾਅ ਦੀ ਨੀਤੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨੀਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ 7-1 ਦੀ ਵੋਟ ਨਾਲ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤੋਇਚੀਰੋ ਅਸਾਦਾ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਕਾਜ਼ੂਓ ਉਏਦਾ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਬੈਂਕ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੱਧ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਦੀਆਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਉਮੀਦਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਵਾਧੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਿਉਂ ਲਿਆ ਗਿਆ?
ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਯੇਨ ਹੈ। ਮਿਡਲ ਈਸਟ ’ਚ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਛਾਲ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 6.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਲਾਗਤ ਦਾ ਬੋਝ ਗਾਹਕਾਂ ’ਤੇ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਯੇਨ ਆਯਾਤ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮੁਦਰਾ ਦਬਾਅ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਇਸੇ ਵੱਡੀ ਆਲਮੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਆਲਮੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਸਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Bank of Japan ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਅਸਰ ਆਲਮੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਮੁਦਰਾ ਵਟਾਂਦਰੇ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਵਾਹ ’ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਾਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਦਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ’ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਵਾਧੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਵਿਆਜ ਦਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਰਾਂ 3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇ ਯੇਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੈਂਕ ’ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਧੇ ਦਾ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬੈਂਕ ਆਫ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਕਿਉਂ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ?
ਜਾਪਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ Bank of Japan ਵੱਲੋਂ ਲਏ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਪਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਆਲਮੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਉੱਭਰਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਸ਼ੇਅਰ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ, ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਰੁਪਏ-ਡਾਲਰ ਦੀ ਚਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ Bank of Japan ਦੀ ਇਹ ਸਖ਼ਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਲਮੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹਾਲੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
Bank of Japan ਨੇ ਵਿਆਜ ਦਰ ਕਿੰਨੀ ਕੀਤੀ?
ਬੈਂਕ ਨੇ ਨੀਤੀਗਤ ਦਰ 1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ 1995 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਵਿਆਜ ਦਰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ?
ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਯੇਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰਹੇ।
ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਦਰ ਕਦੋਂ ਵਧੀ ਸੀ?
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਵਾਧਾ ਹੈ।
ਕੀ ਅੱਗੇ ਵੀ ਦਰਾਂ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਬੈਂਕ ਨੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, Bank of Japan ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਪਾਨ ਹੁਣ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੇਨ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਕੀਮਤਾਂ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰਨਗੀਆਂ ਕਿ ਬੈਂਕ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਕਦੋਂ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.