Sapt Dhara ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 80ਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ, ਖੇਤੀ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਰੱਖਿਆ, ਹਰਾ-ਨੀਲਾ ਅਰਥਤੰਤਰ ਅਤੇ soft power ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੱਸਿਆ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ 80ਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ 2047 ਤੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੀਚੇ ਲਈ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਖਾਕਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ “ਸੱਤ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰ, ਰਾਜਾਂ, ਉਦਯੋਗ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਉਤਪਾਦਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ, ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਸ਼ਕਤੀ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਅਰਥਤੰਤਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ soft power ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲੀ ਯੋਜਨਾ ਜਾਂ ਤੁਰੰਤ ਬਜਟ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅੱਗੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਵਿਆਪਕ ਵਿਕਾਸ-ਦਿਸ਼ਾ ਖਾਕਾ ਹੈ।
Sapt Dhara: ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ
ਪਹਿਲੀ ਧਾਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਮੋਦੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਤਿਮ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ, ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ value chain ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ cost, quality ਅਤੇ scale ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੱਸਿਆ। ਦੂਜੀ ਧਾਰਾ ਖੇਤੀ ਅਤੇ food processing ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਨਾਜ, ਮਿਲਟ, ਮਸਾਲੇ, ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਂਡ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਨਿਰਯਾਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਜੋੜਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਤੀਜੀ ਧਾਰਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ AI, quantum, space, robotics ਅਤੇ data centres ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਵੀਨਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ Made-in-India 6G ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ। ਸੰਬੋਧਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ AI skills ਦੀ training ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ AI ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ PunjabiTime ਦੀ IBM-Sarvam sovereign AI ਸਾਂਝ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਟੀਚੇ
ਚੌਥੀ ਧਾਰਾ ਗਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਆਵਾਜਾਈ ਜਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ high-speed rail, ਆਧੁਨਿਕ ਸੜਕਾਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲਮਾਰਗ, ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਅਤੇ multimodal logistics ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਜੋੜਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮੋਦੀ ਨੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ-ਉਤਾਰਣ ਦੀ ਥਾਂ port-led development ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਟੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਵੀਂ ਧਾਰਾ ਰੱਖਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਨ, ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਪਲਾਇਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ drones, counter-drone systems, hypersonic defence ਅਤੇ cyber security ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦ ਘਟਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾਲ ਜੋੜਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਰਾ-ਨੀਲਾ ਅਰਥਤੰਤਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਾਕਤ
ਛੇਵੀਂ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ green hydrogen, renewable energy, energy storage, green mobility ਅਤੇ green manufacturing ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਰਥਤੰਤਰ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੰਮੀ ਤਟਰੇਖਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਮੱਛੀਪਾਲਣ, ਤਟਵਰਤੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ocean technology ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੱਤਵੀਂ ਧਾਰਾ soft power ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ yoga, Ayurveda, holistic healthcare, handicrafts, culture, films, VFX, animation, gaming ਅਤੇ digital content ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
The Tribune ਦੀ ਲਾਈਵ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਨੇ ਵੀ ਸੱਤ-ਬਿੰਦੂ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ AI training ਸਮੇਤ ਸੰਬੋਧਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਐਲਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ। NDTV ਨੇ ਵੀ ਸੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਲੜੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸੁਤੰਤਰ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਢਾਂਚਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਾਰੇ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਅਮਲੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਲਈ ਅਗਲੇ ਨੀਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਬਜਟ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣਗੇ।
ਰੋਡਮੈਪ ਦਾ ਅਗਲਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਦਾ ਸੰਬੋਧਨ ਵੱਡੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਧਾਰਾ ਲਈ ਨਤੀਜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਮਾਪੇ ਜਾਣਗੇ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕਦਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ, ਖੇਤੀ ਲਈ ਨਿਰਯਾਤ ਅਤੇ processing ਢਾਂਚਾ, AI ਲਈ training ਅਤੇ computing, ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਹਰੇ ਅਰਥਤੰਤਰ ਲਈ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਣਗੇ। ਫਿਲਹਾਲ Sapt Dhara ਨੂੰ 2047 ਦੇ ਟੀਚੇ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ-ਨੀਤੀਕ ਤਰਜੀਹ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।