ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜੀਂਦ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ India Hydrogen Train ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 26 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਰੇਲ ਸੈਕਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਇਸ ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲਾ ਕੇ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੀਲ-ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਟ੍ਰੇਨ ਘੱਟ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਪਰਖੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟ੍ਰੇਨ ਡੀਜ਼ਲ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਫ਼ਿਊਲ ਸੈੱਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧੂੰਆਂ ਜਾਂ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸੀ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ
| ਵੇਰਵਾ | ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਕੀ ਹੋਇਆ? | ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ਦਾ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਟ੍ਰਾਇਲ ਸਫ਼ਲ |
| ਕਿੱਥੇ? | ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਸੈਕਸ਼ਨ, ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ, ਹਰਿਆਣਾ |
| ਕਦੋਂ? | ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 26 ਜੂਨ 2026 |
| ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ? | ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਫ਼ਿਊਲ ਸੈੱਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ |
| ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਅਸਰ | ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ-ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਵੱਡਾ ਕਦਮ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ | ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਿਮ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ |
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਸੈਕਸ਼ਨ ਉੱਤੇ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ।
- ਜੀਂਦ ਵਿਖੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬਣਾਉਣ, ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਰਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
- ਇਹ 10-ਡੱਬਿਆਂ ਵਾਲੀ DEMU ਟ੍ਰੇਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 1,200 ਕਿਲੋਵਾਟ ਹੈ।
- ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਲੀਕ ਡਿਟੈਕਟਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਸਟਮ ਲਾਏ ਗਏ ਹਨ।
- ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ 26 ਜੂਨ ਨੂੰ ਜੀਂਦ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਕੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਦਾ ਟ੍ਰਾਇਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਉੱਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਪਟੜੀ ਉੱਤੇ ਟ੍ਰੇਨ ਦੇ ਝੂਟੇ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਰੂਟ ਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਸਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਖਣ ਲਈ ਪਾਇਲਟ ਰੂਟ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੇਰਵੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।
ਇਹ ਟ੍ਰੇਨ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ?
ਇਹ ਟ੍ਰੇਨ ਡੀਜ਼ਲ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਫ਼ਿਊਲ ਸੈੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਾਵਰ ਤਕਨੀਕ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਤਾਕਤ ਇੱਕੋ ਇੰਜਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਲੀਕ ਡਿਟੈਕਟਰ, ਅੱਗ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕ ਲਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ-ਐੱਨਸੀਆਰ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕੇ ਹਰ ਸਾਲ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਹਨ। ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨ ਵਰਗੀ ਸਾਫ਼ ਤਕਨੀਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ-ਪੱਖੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮੀਲ-ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਂ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਮਗਰੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ।
- ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਰੂਟ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਗਰੋਂ ਹੋਰ ਰੂਟਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਜੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਤਿਮ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੜਤਾਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
India Hydrogen Train ਕਦੋਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ?
ਅਜੇ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅੰਤਿਮ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੜਤਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਹ ਟ੍ਰੇਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਧੂੰਆਂ ਜਾਂ ਕਾਰਬਨ ਨਿਕਾਸੀ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਟ੍ਰਾਇਲ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ?
ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜੀਂਦ-ਸੋਨੀਪਤ ਸੈਕਸ਼ਨ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਸਫ਼ਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਹੇਗੀ।
By Kulbir Singh Bajwa, PunjabiTime editor.